Telefon wyświetla nazwę banku albo numer jego infolinii. Osoba po drugiej stronie zna nasze imię i nazwisko, przedstawia się jako pracownik działu bezpieczeństwa i informuje o podejrzanym przelewie lub próbie zaciągnięcia kredytu. Wszystko brzmi wiarygodnie, ale taki telefon może być próbą oszustwa.
Przestępcy potrafią zmienić numer lub nazwę widoczną na ekranie telefonu. Takie podszywanie się nazywane jest spoofingiem. Oznacza to, że sam numer wyświetlony na telefonie nie jest dowodem, że rzeczywiście dzwoni do nas bank.
Jak może wyglądać fałszywy telefon z banku?
Oszust najczęściej zaczyna rozmowę od informacji, która ma wywołać strach i skłonić nas do natychmiastowego działania. Może powiedzieć, że:
- ktoś właśnie próbuje wypłacić pieniądze z naszego konta;
- wykonano podejrzany przelew;
- na nasze dane złożono wniosek o kredyt;
- konto zostało zaatakowane przez hakerów;
- pracownik banku jest zamieszany w kradzież;
- musimy szybko zabezpieczyć oszczędności.
Rozmówca może znać nasze imię, nazwisko, numer telefonu albo nazwę banku, z którego korzystamy. Takie informacje mogły wcześniej wyciec z innego serwisu lub zostać znalezione w internecie. Ich znajomość nie potwierdza, że rozmawiamy z prawdziwym pracownikiem banku.
Numer na ekranie może być fałszywy
Przestępcy wykorzystują rozwiązania pozwalające wyświetlić na telefonie ofiary dowolny numer lub nazwę. Na ekranie możemy więc zobaczyć prawdziwy numer infolinii banku, Policji albo innej instytucji, mimo że połączenie wykonuje oszust.
Nie ufaj rozmówcy tylko dlatego, że numer wygląda znajomo albo telefon automatycznie wyświetlił nazwę banku. Jeżeli masz jakiekolwiek wątpliwości, zakończ połączenie i samodzielnie skontaktuj się z bankiem.
O co prawdziwy pracownik banku nie powinien prosić?
Podczas niespodziewanej rozmowy telefonicznej nie podawaj:
- loginu ani pełnego hasła do bankowości internetowej;
- numeru PIN do karty;
- kodu BLIK;
- kodów otrzymywanych w wiadomościach SMS;
- kodów służących do zatwierdzania operacji w aplikacji;
- pełnego numeru karty, daty jej ważności i kodu CVV/CVC.
Prawdziwy pracownik banku nie powinien również nakłaniać Cię do przelania pieniędzy na „konto techniczne”, „rachunek rezerwowy” lub „bezpieczne konto”. Takie konto nie służy ochronie oszczędności – najczęściej należy do przestępców.
Nie instaluj aplikacji na polecenie rozmówcy
Oszust może przekonywać, że do zabezpieczenia pieniędzy potrzebna jest specjalna aplikacja. W rzeczywistości może to być program umożliwiający zdalny dostęp do telefonu lub komputera.
Po jego zainstalowaniu przestępca może zobaczyć ekran urządzenia, śledzić wpisywane dane, przejąć kontrolę nad bankowością albo zatwierdzić przelew.
Nie instaluj żadnego programu na polecenie osoby, która niespodziewanie do Ciebie zadzwoniła. Nie klikaj też w przesłane podczas rozmowy linki.
Zwróć uwagę na presję i pośpiech
Oszuści próbują nie dopuścić do spokojnego zastanowienia się nad sytuacją. Mogą mówić:
- „Musimy działać natychmiast”;
- „Za chwilę straci Pan/Pani wszystkie pieniądze”;
- „Nie wolno się teraz rozłączać”;
- „Proszę nikomu o tym nie mówić”;
- „Policja już prowadzi tajną akcję”;
- „Jeśli nie wykona Pan/Pani polecenia, bank nie zwróci pieniędzy”.
Strach i presja czasu są ważnymi narzędziami oszustów. Prawdziwej sytuacji nie musisz wyjaśniać wyłącznie podczas jednego niespodziewanego połączenia.
Co zrobić podczas podejrzanej rozmowy?
- Nie podawaj żadnych danych ani kodów.
- Nie wykonuj przelewu i nie wypłacaj gotówki.
- Nie instaluj aplikacji i nie klikaj w przesłane linki.
- Zakończ rozmowę. Masz prawo rozłączyć się bez tłumaczenia.
- Samodzielnie znajdź numer banku na odwrocie karty, w aplikacji bankowej albo na oficjalnej stronie internetowej.
- Wpisz numer ręcznie i zadzwoń do banku. Nie korzystaj z numeru podanego przez rozmówcę.
- Zapytaj bank, czy jego pracownik rzeczywiście próbował się z Tobą skontaktować.
Możesz również poprosić o pomoc zaufaną osobę. Rozmowa z kimś bliskim często pomaga spokojniej ocenić sytuację.
Co zrobić, jeśli przekazałeś dane lub pieniądze?
Jeżeli podałeś oszustowi dane logowania, kod autoryzacyjny, kod BLIK albo wykonałeś przelew, działaj jak najszybciej:
- skontaktuj się z bankiem przez oficjalną infolinię i poinformuj o zdarzeniu;
- poproś bank o zabezpieczenie konta, karty i bankowości elektronicznej;
- zgłoś sprawę na Policji, szczególnie jeśli doszło do utraty pieniędzy;
- zachowaj numer telefonu, wiadomości, potwierdzenia przelewów i inne dowody;
- jeżeli zainstalowałeś program do zdalnej obsługi urządzenia, odłącz je od internetu i skorzystaj z pomocy technicznej.
Incydent związany z cyberbezpieczeństwem można również zgłosić za pośrednictwem serwisu CERT Polska.
Zapamiętaj
Numer widoczny na ekranie telefonu może zostać sfałszowany. Jeżeli rozmówca wywołuje strach, żąda kodu, namawia do przelewu albo instalacji aplikacji, zakończ rozmowę.
Najbezpieczniejsza zasada brzmi: rozłącz się, samodzielnie znajdź oficjalny numer banku i sprawdź informację u źródła.
Źródła i materiały pomocnicze
- CERT Polska – „Fałszywi konsultanci”
- Komisja Nadzoru Finansowego – vishing, czyli oszustwo telefoniczne
- Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości – spoofing numeru telefonu
- Policja – oszustwo z wykorzystaniem zdalnego dostępu do telefonu
Zdjęcie tytułowe pochodzi z biblioteki Canva.
Zadanie „Bezpieczny senior online” jest finansowane ze środków Ministerstwa Cyfryzacji.
Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Cyfryzacji.