Internet może pomóc nam lepiej zrozumieć zalecenia lekarza, sprawdzić informacje o badaniu albo dowiedzieć się więcej o zdrowym stylu życia. Niestety obok rzetelnych materiałów znajdziemy również niesprawdzone porady, reklamy udające artykuły, fałszywe historie pacjentów oraz obietnice „cudownego wyleczenia”.
Nieprawdziwa informacja dotycząca zdrowia może być szczególnie niebezpieczna. Może skłonić do zakupu nieskutecznego preparatu, rezygnacji z badania albo odstawienia zaleconych leków. Dlatego przed uwierzeniem w internetową poradę warto zatrzymać się i sprawdzić kilka rzeczy.
Uważaj na treści, które wywołują silne emocje
Nieprawdziwe informacje często wykorzystują strach, nadzieję albo poczucie pilności. Zachowaj ostrożność, jeżeli widzisz nagłówek:
- „Lekarze nie chcą, żebyś o tym wiedział”;
- „Ta metoda leczy każdą chorobę”;
- „Pozbądź się bólu w trzy dni”;
- „Natychmiast odstaw ten lek”;
- „Ostatnia szansa – zamów preparat tylko dzisiaj”.
Bardzo emocjonalny nagłówek ma przede wszystkim zatrzymać naszą uwagę i skłonić do szybkiej reakcji. Nie oznacza to jeszcze, że podana informacja jest prawdziwa.
Sprawdź, kto jest autorem
Zwróć uwagę, kto podpisał się pod artykułem, nagraniem albo postem. Samo określenie „ekspert”, „specjalista” lub „znany lekarz” nie wystarczy.
Poszukaj odpowiedzi na kilka pytań:
- Czy podano imię i nazwisko autora?
- Czy można sprawdzić jego wykształcenie i specjalizację?
- Czy materiał opublikowała znana instytucja medyczna lub publiczna?
- Czy na stronie znajduje się informacja o jej właścicielu i dane kontaktowe?
Zdjęcie osoby w białym fartuchu nie jest dowodem, że wypowiada się lekarz. Również duża liczba polubień i udostępnień nie potwierdza prawdziwości informacji.
Nie poprzestawaj na samym nagłówku
Nagłówek może nie odpowiadać treści artykułu. Czasami informacja „Nowe badanie dowodzi…” opiera się na bardzo małej liczbie uczestników, dotyczy wyłącznie badań laboratoryjnych albo została wyrwana z szerszego kontekstu.
Przeczytaj cały materiał i sprawdź, czy autor podaje źródła. Ogólne zdania, takie jak „naukowcy potwierdzili” lub „badania wykazały”, bez wskazania, o jakie badania chodzi, powinny wzbudzić czujność.
Sprawdź datę publikacji
Wiedza medyczna i zalecenia mogą się zmieniać. Zdarza się również, że w mediach społecznościowych ponownie udostępniane są stare informacje przedstawiane jako aktualne ostrzeżenie.
Sprawdź datę publikacji oraz to, czy materiał został później zaktualizowany. Szczególną ostrożność zachowaj przy wiadomościach dotyczących epidemii, szczepień, wycofania leku albo nowych zaleceń medycznych.
Zobacz, czy ktoś nie próbuje Ci czegoś sprzedać
Reklama może wyglądać jak zwykły artykuł lub rozmowa z lekarzem. Czasami obok historii o chorobie od razu pojawia się przycisk „Kup teraz”, licznik odmierzający czas promocji albo informacja, że zostało tylko kilka opakowań.
Zadaj sobie pytanie: czy głównym celem tej treści jest przekazanie wiedzy, czy skłonienie mnie do zakupu?
Szczególnie ostrożnie podchodź do produktów, które mają jednocześnie leczyć wiele różnych chorób, gwarantują stuprocentową skuteczność albo obiecują zastąpienie leków przepisanych przez lekarza.
Porównaj informację z innymi źródłami
Nie opieraj decyzji dotyczącej zdrowia na jednym poście, filmie lub artykule. Sprawdź, czy podobna informacja znajduje się również na stronach instytucji publicznych i medycznych.
Warto korzystać między innymi z:
- serwisu Pacjent.gov.pl;
- stron Ministerstwa Zdrowia i Głównego Inspektoratu Sanitarnego;
- stron Narodowego Funduszu Zdrowia;
- oficjalnych komunikatów placówek medycznych i organizacji zrzeszających specjalistów.
Jeżeli informacja dotyczy Twojego leczenia, badań albo przyjmowanych preparatów, porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą.
Prosta checklista przed uwierzeniem lub udostępnieniem
Zanim uwierzysz w poradę zdrowotną albo prześlesz ją bliskiej osobie, sprawdź:
- Kto jest autorem informacji?
- Gdzie została opublikowana?
- Kiedy powstała?
- Czy wskazano wiarygodne źródła?
- Czy inne rzetelne serwisy podają to samo?
- Czy treść nie straszy i nie obiecuje natychmiastowego efektu?
- Czy jej głównym celem nie jest sprzedaż produktu?
Jeśli nie potrafisz odpowiedzieć na te pytania, nie udostępniaj materiału dalej.
Internet może pomagać, ale nie zastępuje specjalisty
Informacje znalezione w internecie mogą być początkiem rozmowy z lekarzem, ale nie powinny samodzielnie decydować o leczeniu. Nie odstawiaj leków, nie zmieniaj ich dawki i nie rezygnuj z badań wyłącznie na podstawie posta, filmu albo wiadomości przesłanej przez znajomego.
W razie wątpliwości zatrzymaj się, sprawdź źródło i zapytaj specjalistę. Kilka minut poświęconych na weryfikację może uchronić przed błędną decyzją.
Źródła i materiały pomocnicze
- NASK – „Zdrowie – zacznij od rzetelnych informacji”
- Światowa Organizacja Zdrowia – jak ograniczać rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji
- Pacjent.gov.pl – oficjalny portal informacyjny o zdrowiu
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani farmaceutą.
Zdjęcie tytułowe pochodzi z biblioteki Canva.
Zadanie „Bezpieczny senior online” jest finansowane ze środków Ministerstwa Cyfryzacji.
Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Cyfryzacji.